Εκκολπωμάτωση και Εκκολπωματίτιδα: Συμπτώματα, διάγνωση και αντιμετώπιση

Τι είναι η εκκολπωμάτωση

Η εκκολπωμάτωση είναι η παρουσία μικρών θυλάκων, που ονομάζονται εκκολπώματα, στο τοίχωμα του παχέος εντέρου. Τα εκκολπώματα σχηματίζονται σε αδύναμα σημεία του εντερικού τοιχώματος και εμφανίζονται συχνότερα στο σιγμοειδές, δηλαδή στο αριστερό κατώτερο τμήμα του παχέος εντέρου.

Οι περισσότεροι άνθρωποι με εκκολπωμάτωση δεν έχουν συμπτώματα και το εύρημα ανακαλύπτεται τυχαία σε κολονοσκόπηση ή απεικόνιση. Η παρουσία εκκολπωμάτων δεν σημαίνει ότι υπάρχει λοίμωξη ή ότι θα εμφανιστεί οπωσδήποτε εκκολπωματίτιδα.

Ο όρος εκκολπωματική νόσος χρησιμοποιείται όταν τα εκκολπώματα προκαλούν συμπτώματα, αιμορραγία, φλεγμονή ή άλλες επιπλοκές.

Τι είναι η εκκολπωματίτιδα

Εκκολπωματίτιδα είναι η φλεγμονή ενός ή περισσότερων εκκολπωμάτων. Μπορεί να είναι απλή και εντοπισμένη ή να συνοδεύεται από απόστημα, διάτρηση, συρίγγιο, στένωση ή απόφραξη.

Η απλή, μη επιπλεγμένη εκκολπωματίτιδα περιορίζεται συνήθως στο τοίχωμα και στους γύρω ιστούς χωρίς μεγάλη συλλογή πύου ή ελεύθερη διάτρηση. Η επιπλεγμένη μορφή απαιτεί πιο εντατική αξιολόγηση και συχνά νοσηλεία.

Η βαρύτητα δεν μπορεί να εκτιμηθεί με ασφάλεια μόνο από την ένταση του πόνου. Η κλινική εικόνα, οι εξετάσεις αίματος και η αξονική τομογραφία καθορίζουν την αντιμετώπιση.

Ποια είναι τα συχνότερα συμπτώματα

Το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι πόνος στο κάτω αριστερό μέρος της κοιλιάς. Ο πόνος μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά ή να επιδεινώνεται σταδιακά σε διάστημα ημερών.

Μπορεί να συνυπάρχουν πυρετός, ρίγος, ναυτία, μειωμένη όρεξη, δυσκοιλιότητα ή διάρροια. Ορισμένοι ασθενείς έχουν ευαισθησία στην πίεση της κοιλιάς ή αίσθημα φουσκώματος.

Σε εκκολπώματα του δεξιού κόλου ο πόνος μπορεί να εντοπίζεται δεξιά και να μοιάζει με σκωληκοειδίτιδα. Η εντόπιση διαφέρει ανάλογα με την ανατομία.

Εκκολπωμάτωση χωρίς φλεγμονή

Μερικοί άνθρωποι με εκκολπώματα αναφέρουν χρόνια φουσκώματα, κράμπες ή αλλαγές στις κενώσεις χωρίς οξεία φλεγμονή. Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να σχετίζονται με εκκολπωματική νόσο, αλλά συχνά μοιάζουν με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου.

Δεν πρέπει να θεωρείται ότι κάθε κοιλιακό σύμπτωμα σε άτομο με εκκολπώματα προκαλείται από αυτά. Η εκκολπωμάτωση είναι πολύ συχνή και μπορεί να συνυπάρχει τυχαία με άλλη πάθηση.

Η αξιολόγηση βασίζεται στη διάρκεια, στη σχέση με τις κενώσεις, σε σημεία φλεγμονής και στα προηγούμενα επεισόδια.

Ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο

Η ηλικία αποτελεί σημαντικό παράγοντα για την ανάπτυξη εκκολπωμάτων. Παχυσαρκία, κάπνισμα, χαμηλή φυσική δραστηριότητα, διατροφή χαμηλή σε φυτικές ίνες και υψηλή κατανάλωση κόκκινου κρέατος έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο εκκολπωματίτιδας.

Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, κορτικοστεροειδή και οπιοειδή μπορεί να αυξάνουν τον κίνδυνο επιπλοκών σε ορισμένους ασθενείς. Τα φάρμακα δεν διακόπτονται αυθαίρετα, αλλά η χρήση τους πρέπει να επανεκτιμάται.

Η γενετική προδιάθεση επίσης συμβάλλει. Η νόσος δεν οφείλεται απλώς σε έναν μόνο διατροφικό παράγοντα.

Τι δεν προκαλεί αποδεδειγμένα εκκολπωματίτιδα

Παλαιότερα συστηνόταν αποφυγή ξηρών καρπών, σπόρων, ποπ κορν και τροφών με μικρά σποράκια. Σύγχρονα δεδομένα δεν υποστηρίζουν ότι αυτές οι τροφές αυξάνουν τον κίνδυνο εκκολπωματίτιδας.

Δεν χρειάζεται γενικός δια βίου αποκλεισμός τους, εκτός αν κάποιος παρατηρεί σταθερά ότι μια συγκεκριμένη τροφή του προκαλεί συμπτώματα για άλλο λόγο.

Η υπερβολικά περιοριστική δίαιτα μπορεί να μειώσει άσκοπα την πρόσληψη φυτικών ινών και τη διατροφική ποικιλία.

Πότε χρειάζεται άμεση αξιολόγηση

Έντονος ή αυξανόμενος κοιλιακός πόνος, υψηλός πυρετός, επίμονος έμετος, σημαντική διάταση ή αδυναμία αποβολής αερίων χρειάζονται άμεση ιατρική εκτίμηση.

Ζάλη, λιποθυμία, γρήγορος σφυγμός, σύγχυση ή μεγάλη αιμορραγία από το ορθό αποτελούν επείγοντα σημεία.

Ανοσοκατασταλμένοι ασθενείς μπορεί να έχουν λιγότερο έντονα συμπτώματα αλλά μεγαλύτερο κίνδυνο επιπλοκών, επομένως χρειάζονται χαμηλότερο όριο για αξιολόγηση.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση βασίζεται στο ιστορικό, στην κλινική εξέταση, σε εξετάσεις αίματος και συνήθως σε αξονική τομογραφία κοιλίας με κατάλληλο πρωτόκολλο.

Η γενική αίματος και η CRP βοηθούν στην εκτίμηση φλεγμονής, αλλά δεν επιβεβαιώνουν μόνες τους την εκκολπωματίτιδα. Μπορεί να χρειαστούν νεφρική λειτουργία, ηλεκτρολύτες και εξέταση ούρων για αποκλεισμό άλλων αιτιών.

Η αξονική δείχνει τη θέση, την έκταση και πιθανές επιπλοκές, όπως απόστημα, διάτρηση ή απόφραξη.

Γιατί η αξονική είναι σημαντική

Ο κοιλιακός πόνος και ο πυρετός μπορεί να οφείλονται σε πολλές παθήσεις, όπως σκωληκοειδίτιδα, ουρολοίμωξη, γυναικολογικό πρόβλημα, φλεγμονώδη νόσο του εντέρου ή καρκίνο.

Η αξονική μειώνει τον κίνδυνο λανθασμένης διάγνωσης και βοηθά να αποφασιστεί αν ο ασθενής μπορεί να αντιμετωπιστεί στο σπίτι ή χρειάζεται νοσηλεία.

Σε τυπικό επαναλαμβανόμενο επεισόδιο με προηγούμενη τεκμηριωμένη διάγνωση, η ανάγκη νέας αξονικής εξατομικεύεται.

Αντιβιοτικά: χρειάζονται πάντα;

Τα αντιβιοτικά δεν είναι υποχρεωτικά σε κάθε ανοσοεπαρκή ασθενή με ήπια, μη επιπλεγμένη εκκολπωματίτιδα. Μπορούν να χρησιμοποιούνται επιλεκτικά, ανάλογα με τη βαρύτητα, τα συνοδά νοσήματα και την κλινική πορεία.

Αντιβιοτικά συνιστώνται συχνότερα σε ασθενείς με ανοσοκαταστολή, σοβαρά συμπτώματα, σημαντική αύξηση δεικτών φλεγμονής, εμέτους, μεγάλη περιοχή φλεγμονής ή επιπλοκές στην αξονική.

Η απόφαση είναι ιατρική και δεν πρέπει να βασίζεται σε παλιά συνταγή ή σε αυτοθεραπεία.

Αντιμετώπιση στο σπίτι

Ασθενείς με ήπια μη επιπλεγμένη νόσο, καλή γενική κατάσταση, δυνατότητα λήψης υγρών και αξιόπιστη παρακολούθηση μπορούν συχνά να αντιμετωπιστούν στο σπίτι.

Η διατροφή μπορεί προσωρινά να είναι πιο ελαφριά ή υγρή ανάλογα με την ανοχή. Καθώς ο πόνος υποχωρεί, επανέρχεται σταδιακά η κανονική διατροφή.

Χρειάζονται σαφείς οδηγίες για επανεξέταση αν ο πόνος, ο πυρετός ή οι έμετοι επιδεινωθούν ή αν δεν υπάρχει βελτίωση μέσα σε λίγες ημέρες.

Πότε χρειάζεται νοσηλεία

Νοσηλεία μπορεί να χρειάζεται σε σοβαρό πόνο, αφυδάτωση, αδυναμία λήψης υγρών, σημαντικό πυρετό, ανοσοκαταστολή, σοβαρά συνοδά νοσήματα ή επιπλεγμένη νόσο.

Στο νοσοκομείο μπορεί να χορηγηθούν ενδοφλέβια υγρά, αντιβιοτικά, αναλγησία και στενή παρακολούθηση.

Η απόφαση δεν βασίζεται μόνο στην ηλικία, αλλά στη συνολική κλινική εικόνα και στην υποστήριξη που υπάρχει στο σπίτι.

Απόστημα

Ένα απόστημα είναι συλλογή πύου κοντά στο φλεγμαίνον τμήμα του εντέρου. Μικρά αποστήματα μπορεί να αντιμετωπιστούν με αντιβιοτικά και παρακολούθηση.

Μεγαλύτερα αποστήματα συχνά χρειάζονται διαδερμική παροχέτευση από επεμβατικό ακτινολόγο. Η παροχέτευση μπορεί να αποφύγει επείγουσα χειρουργική επέμβαση.

Μετά την υποχώρηση, αξιολογείται εξατομικευμένα η ανάγκη προγραμματισμένης χειρουργικής αντιμετώπισης.

Διάτρηση και περιτονίτιδα

Η ελεύθερη διάτρηση επιτρέπει στο εντερικό περιεχόμενο να περάσει στην κοιλιά και μπορεί να προκαλέσει περιτονίτιδα και σήψη. Είναι επείγουσα κατάσταση.

Συμπτώματα είναι έντονος γενικευμένος πόνος, σκληρή κοιλιά, πυρετός, ταχυκαρδία και σοβαρή αδυναμία. Χρειάζεται άμεση νοσοκομειακή αντιμετώπιση και συχνά χειρουργείο.

Η καθυστέρηση μπορεί να είναι επικίνδυνη για τη ζωή.

Συρίγγιο και στένωση

Χρόνια φλεγμονή μπορεί να δημιουργήσει ανώμαλη επικοινωνία ανάμεσα στο κόλον και την ουροδόχο κύστη, τον κόλπο, το δέρμα ή άλλο όργανο. Αέρας ή κόπρανα στα ούρα και επαναλαμβανόμενες ουρολοιμώξεις είναι χαρακτηριστικά πιθανού κολοκυστικού συριγγίου.

Η ουλοποίηση μπορεί να προκαλέσει στένωση και συμπτώματα απόφραξης, όπως φούσκωμα, πόνο, εμέτους και δυσκολία αποβολής κοπράνων ή αερίων.

Οι επιπλοκές αυτές συχνά απαιτούν χειρουργική αξιολόγηση.

Αναλγησία

Η παρακεταμόλη χρησιμοποιείται συχνά ως αρχική αναλγητική επιλογή όταν δεν υπάρχει αντένδειξη. Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη μπορεί να αυξάνουν τον κίνδυνο επιπλοκών και δεν είναι η προτιμώμενη λύση για επαναλαμβανόμενη χρήση.

Τα οπιοειδή μπορούν να επιβραδύνουν το έντερο και να δυσκολέψουν την κλινική παρακολούθηση. Χρησιμοποιούνται μόνο όταν υπάρχει σαφής ένδειξη και ιατρική επίβλεψη.

Ο έλεγχος του πόνου δεν πρέπει να καθυστερεί την επανεκτίμηση όταν η κατάσταση επιδεινώνεται.

Διατροφή στην οξεία φάση

Στην οξεία φάση, πολλοί ασθενείς ανέχονται καλύτερα μια προσωρινά πιο ελαφριά ή διαυγή διατροφή. Δεν χρειάζεται όμως παρατεταμένη νηστεία όταν υπάρχει δυνατότητα λήψης τροφής.

Η επιστροφή σε πιο πλήρη διατροφή γίνεται σταδιακά ανάλογα με τον πόνο και τη ναυτία. Η παρατεταμένη αυστηρή δίαιτα χωρίς λόγο μπορεί να οδηγήσει σε αδυναμία και ανεπαρκή πρόσληψη πρωτεΐνης.

Σε νοσηλευόμενους ασθενείς η διατροφή προσαρμόζεται στη βαρύτητα και στις πιθανές επεμβάσεις.

Διατροφή μετά την ανάρρωση

Μετά την υποχώρηση της φλεγμονής, μια διατροφή υψηλής ποιότητας με φυτικές ίνες, λαχανικά, φρούτα, όσπρια και δημητριακά ολικής μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο νέου επεισοδίου.

Οι ίνες αυξάνονται σταδιακά για να περιοριστούν αέρια και φούσκωμα. Η ενυδάτωση και η τακτική κίνηση υποστηρίζουν τη λειτουργία του εντέρου.

Δεν υπάρχει ανάγκη μόνιμης αποφυγής ξηρών καρπών, σπόρων ή ποπ κορν.

Βάρος, άσκηση και κάπνισμα

Η διατήρηση υγιούς βάρους και η τακτική φυσική δραστηριότητα συνδέονται με χαμηλότερο κίνδυνο εκκολπωματίτιδας και επιπλοκών.

Η διακοπή καπνίσματος αποτελεί σημαντικό μέρος της πρόληψης. Η καθιστική ζωή και η παχυσαρκία αυξάνουν τον συνολικό μεταβολικό και χειρουργικό κίνδυνο.

Οι αλλαγές πρέπει να είναι σταδιακές και διατηρήσιμες, όχι προσωρινές ακραίες παρεμβάσεις μετά από κάθε επεισόδιο.

Πότε γίνεται κολονοσκόπηση μετά από επεισόδιο

Η κολονοσκόπηση δεν γίνεται συνήθως μέσα στην οξεία φλεγμονή λόγω αυξημένου κινδύνου και δυσφορίας. Προγραμματίζεται μετά την πλήρη υποχώρηση, συχνά έπειτα από αρκετές εβδομάδες.

Σκοπός είναι να αποκλειστεί νεοπλασία ή άλλη πάθηση που μπορεί να μιμήθηκε την εκκολπωματίτιδα. Η ανάγκη εξαρτάται από το αν ήταν πρώτο ή επιπλεγμένο επεισόδιο και από το αν έχει γίνει πρόσφατα υψηλής ποιότητας κολονοσκόπηση.

Η χρονική στιγμή καθορίζεται από τον γαστρεντερολόγο.

Υποτροπές

Μετά από ένα επεισόδιο μπορεί να υπάρξει υποτροπή, αλλά πολλοί ασθενείς δεν εμφανίζουν ποτέ δεύτερο. Η πιθανότητα σοβαρής επιπλοκής δεν αυξάνεται απαραιτήτως με κάθε ήπιο επεισόδιο.

Η πρόληψη βασίζεται σε τρόπο ζωής και όχι σε μόνιμη λήψη αντιβιοτικών. Ριφαξιμίνη, προβιοτικά και μεσαλαζίνη δεν αποτελούν γενικά καθιερωμένη προληπτική θεραπεία για όλους.

Νέα συμπτώματα πρέπει να αξιολογούνται και να μην θεωρούνται αυτόματα υποτροπή χωρίς εξέταση.

Επίμονος πόνος μετά την εκκολπωματίτιδα

Ορισμένοι ασθενείς συνεχίζουν να έχουν πόνο, φούσκωμα ή αλλαγές στις κενώσεις μετά την υποχώρηση της οξείας φλεγμονής. Μπορεί να υπάρχει αυξημένη ευαισθησία του εντέρου, μεταλοιμώδης λειτουργική διαταραχή ή σπανιότερα συνεχιζόμενη φλεγμονή.

Χρειάζεται να αποκλειστούν επιπλοκές, στένωση και άλλη διάγνωση πριν αποδοθούν τα συμπτώματα σε λειτουργικό μηχανισμό.

Η επαναλαμβανόμενη χορήγηση αντιβιοτικών χωρίς αντικειμενική φλεγμονή συνήθως δεν βοηθά.

Πότε χρειάζεται χειρουργείο

Η απόφαση για προγραμματισμένη χειρουργική αφαίρεση τμήματος του κόλου δεν βασίζεται πλέον μόνο στον αριθμό των επεισοδίων. Εξατομικεύεται με βάση τη βαρύτητα, τις επιπλοκές, την ανοσοκαταστολή και την επίδραση στην ποιότητα ζωής.

Χειρουργείο χρειάζεται συχνότερα σε συρίγγιο, στένωση, επαναλαμβανόμενα αποστήματα ή σοβαρή επιπλεγμένη νόσο. Σε επείγουσα διάτρηση μπορεί να είναι σωτήριο.

Η συζήτηση περιλαμβάνει πιθανά οφέλη, κινδύνους, πιθανότητα προσωρινής ή μόνιμης στομίας και πιθανότητα επίμονων συμπτωμάτων μετά την επέμβαση.

Εκκολπωματική αιμορραγία

Η εκκολπωματική αιμορραγία μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά ως μεγάλη ποσότητα κόκκινου ή βυσσινί αίματος, συχνά χωρίς πόνο. Δεν είναι το ίδιο με εκκολπωματίτιδα.

Η αιμορραγία μπορεί να σταματήσει αυτόματα, αλλά σημαντική απώλεια αίματος χρειάζεται νοσοκομειακή αξιολόγηση, εξετάσεις και συχνά κολονοσκόπηση.

Αντιπηκτικά και αντιαιμοπεταλιακά δεν διακόπτονται χωρίς ιατρική οδηγία, ακόμη και όταν υπάρχει αιμορραγία.

Συχνά λάθη

Συχνό λάθος είναι η λήψη αντιβιοτικών για κάθε πόνο σε άτομο με εκκολπώματα. Άλλο είναι η μόνιμη αποφυγή σπόρων και ξηρών καρπών χωρίς επιστημονική βάση.

Η κολονοσκόπηση μέσα στην οξεία φάση χωρίς ειδική ένδειξη μπορεί να είναι επικίνδυνη. Επίσης, η απουσία πυρετού δεν αποκλείει επιπλοκή σε ανοσοκατασταλμένο ασθενή.

Η επανάληψη αξονικών χωρίς κλινικό λόγο πρέπει να αποφεύγεται, αλλά η απεικόνιση δεν πρέπει να παραλείπεται όταν η διάγνωση είναι αβέβαιη ή η εικόνα σοβαρή.

Εκκολπωματίτιδα στην Κοζάνη

Η σωστή αντιμετώπιση απαιτεί διάκριση μεταξύ απλής εκκολπωμάτωσης, μη επιπλεγμένης φλεγμονής και επιπλεγμένης νόσου. Η θεραπεία προσαρμόζεται στη βαρύτητα, στα συνοδά νοσήματα και στα απεικονιστικά ευρήματα.

Στο ιατρείο του Σκόρδα Νικ. Κωνσταντίνου, Γαστρεντερολόγου – Επεμβατικού Ενδοσκόπου – Ηπατολόγου στην Κοζάνη, η παρακολούθηση οργανώνεται με βάση το ιστορικό, την ανάγκη κολονοσκόπησης και τον κίνδυνο υποτροπής.

Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική εξέταση ή την επείγουσα φροντίδα.

Πώς οργανώνεται η παρακολούθηση μετά το επεισόδιο

Μετά την ανάρρωση χρειάζεται σαφές σχέδιο: πότε θα γίνει επανεκτίμηση, αν απαιτείται κολονοσκόπηση, ποια φάρμακα πρέπει να επανεξεταστούν και ποια συμπτώματα χρειάζονται άμεση επικοινωνία. Η καταγραφή του αποτελέσματος της αξονικής και των προηγούμενων επεισοδίων βοηθά να αποφεύγονται επαναλαμβανόμενες θεραπείες χωρίς επιβεβαίωση.

Η επιστροφή στην άσκηση και στην πλήρη διατροφή γίνεται σταδιακά. Επίμονος πόνος, νέα απώλεια βάρους ή μεταβολή των κενώσεων δεν πρέπει να θεωρούνται φυσιολογικό υπόλειμμα χωρίς αξιολόγηση. Στόχος είναι η πλήρης λειτουργική αποκατάσταση και όχι μόνο η υποχώρηση του πυρετού.

Η συστηματική παρακολούθηση μειώνει την αβεβαιότητα και βοηθά τον ασθενή να αναγνωρίζει έγκαιρα μια πραγματική υποτροπή ή επιπλοκή.

Η ενημέρωση παραμένει ουσιαστικό μέρος της πρόληψης.

Χρήσιμες εσωτερικές συνδέσεις

• Αναλυτικός οδηγός κολονοσκόπησης
• Χρόνια δυσκοιλιότητα
• Χρόνια διάρροια
• Επικοινωνία

Συχνές ερωτήσεις

Ποια είναι η διαφορά εκκολπωμάτωσης και εκκολπωματίτιδας;

Η εκκολπωμάτωση είναι η παρουσία θυλάκων στο κόλον. Εκκολπωματίτιδα είναι η φλεγμονή ενός ή περισσότερων θυλάκων.

Χρειάζονται πάντα αντιβιοτικά;

Όχι. Σε ήπια μη επιπλεγμένη νόσο και ανοσοεπαρκείς ασθενείς μπορούν να χρησιμοποιούνται επιλεκτικά.

Πρέπει να αποφεύγω ξηρούς καρπούς και σπόρους;

Όχι γενικά. Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ότι αυξάνουν τον κίνδυνο εκκολπωματίτιδας.

Πότε γίνεται κολονοσκόπηση;

Μετά την υποχώρηση της οξείας φλεγμονής, όταν υπάρχει ένδειξη και δεν έχει γίνει πρόσφατα υψηλής ποιότητας εξέταση.

Χρειάζεται χειρουργείο μετά από δύο επεισόδια;

Όχι αυτόματα. Η απόφαση εξατομικεύεται με βάση βαρύτητα, επιπλοκές και ποιότητα ζωής.

Πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια;

Σε έντονο πόνο, υψηλό πυρετό, επίμονο έμετο, μεγάλη αιμορραγία, λιποθυμία ή αδυναμία αποβολής αερίων.